Powrót

Zadania maturalne z chemii liceum – aminy, aminokwasy i białka

Ten zestaw zawiera zadania maturalne z chemii rozszerzonej z działu aminy, aminokwasy i białka, które pojawiają się w arkuszach maturalnych w nowej formule egzaminu obowiązującej od 2023 roku. Jeśli przygotowujesz się do matury z chemii, znajdziesz tu przykłady zadań bardzo podobnych do tych, które pojawiają się na egzaminie.

Rozwiązując zadania, przećwiczysz m.in. budowę i właściwości aminokwasów, rozpoznawanie form jonowych aminokwasów w zależności od pH, a także reakcje charakterystyczne dla związków zawierających grupę aminową –NH₂ oraz grupę karboksylową –COOH. W zadaniach pojawiają się również zagadnienia związane z dipeptydami, reakcją biuretową, reakcją ksantoproteinową oraz reakcjami aminokwasów z kwasem azotowym(III).

W wielu przykładach trzeba zapisać wzory półstrukturalne związków organicznych, uzupełnić równania reakcji chemicznych lub przeanalizować wyniki doświadczeń laboratoryjnych. Dzięki temu możesz przećwiczyć zadania maturalne z chemii – aminokwasy i białka, które sprawdzają zarówno wiedzę teoretyczną, jak i umiejętność interpretacji doświadczeń.

Regularne rozwiązywanie takich przykładów pomaga utrwalić dział aminy, aminokwasy i białka – zadania maturalne z chemii rozszerzonej, a także lepiej przygotować się do nowych typów poleceń pojawiających się na maturze.

Chcesz zobaczyć pełne rozwiązania krok po kroku?

Uzyskaj dostęp do 1138 zadań z chemii i ucz się skutecznie.

Odblokuj pełną treść

Dołącz do setek uczniów przygotowujących się do sprawdzianów i matury.

Poniżej znajdziesz przykładowe zadania z działu Aminy, amionokwasy, białka (od 2023 r). Pełny zbiór zawiera 1138 z chemii rozszerzonej.

Zadanie ID: 1914

2025 V (f.2023) / Zadanie 26. (0-1)
W celu zidentyfikowania wodnych roztworów trzech substancji: glicerolu (propano-1,2,3-triolu), kwasu mlekowego (kwasu 2-hydroksypropanowego) i alanyloglicyloalaniny, przeprowadzono doświadczenie. W trzech probówkach I–III przygotowano świeżo strącony wodorotlenek miedzi(II) i do każdej z nich wprowadzono po jednym z badanych roztworów w nadmiarze. Probówki, wraz z zawartością, energicznie wstrząśnięto i we wszystkich zaobserwowano roztworzenie wodorotlenku miedzi(II). Na poniższych zdjęciach przedstawiono zawartości probówek po zakończeniu doświadczenia.

Rozstrzygnij, do której probówki (I, II albo III) wprowadzono roztwór kwasu mlekowego. Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji, która zaszła w tej probówce podczas opisanego doświadczenia.
Rozstrzygnięcie: ………
Równanie reakcji:
……………………………

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 2730

2025 VI (f.2023) Zadanie 28.
Forma, w jakiej aminokwasy występują w roztworach wodnych, zależy od pH roztworu. W środowisku o niskim pH lizyna występuje w formie dwudodatniego kationu, w którym są
obecne trzy grupy o charakterze kwasowym. Stałe dysocjacji kwasowej tych grup są różne – ich wartości umieszczono na schemacie:

Wraz ze wzrostem pH grupy o charakterze kwasowym kolejno tracą protony i w środowisku silnie zasadowym lizyna występuje w formie anionu.
W podanym wzorze kationu wyróżniono dwa atomy węgla – oznaczono je literami x i y

Zadanie 28.1. (0–2)
Do roztworu zawierającego kationy lizyny o wzorze podanym w informacji wstępnej stopniowo wprowadzano wodny roztwór wodorotlenku sodu.

Uzupełnij poniższy schemat. Wpisz w odpowiednie miejsca wzory grup w powstających – wraz ze wzrostem pH – jonach lizyny oznaczonych literami A i B.

Zadanie 28.2. (0–1)
Uzupełnij zdanie. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

W anionie lizyny, który występuje w środowisku silnie zasadowym, grupą o najsilniejszym charakterze zasadowym jest grupa o wzorze (–COO^– / –NH₂), związana z atomem węgla
oznaczonym literą (x / y).

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 2729

2025 VI (f.2023) Zadanie 27.
Aminokwasy, które w cząsteczkach zawierają pierwszorzędową grupę aminową, ulegają reakcji z kwasem azotowym(III). Tę przemianę ilustruje schemat:

^{Na podstawie: L. Kłyszejko-Stefanowicz, Ćwiczenia rachunkowe z biochemii, Warszawa 2011.}
Aminokwasy zawierające w cząsteczkach pierścień aromatyczny reagują z kwasem azotowym(V). Przebieg reakcji tyrozyny z kwasem azotowym(V) przedstawia równanie:

^{Na podstawie: A. Polanowski, Laboratorium z biochemii, Wrocław 2011.}

Zadanie 27.3. (0–2)
Przeprowadzono doświadczenie z udziałem trzech dipeptydów 1., 2. i 3. o wzorach:

Te dipeptydy umieszczono oddzielnie – w przypadkowej kolejności – w probówkach oznaczonych numerami I, II i III. Przeprowadzono doświadczenie, w którym każdy dipeptyd poddano dwóm reakcjom: z kwasem HNO2 oraz z kwasem HNO3. Wyniki doświadczenia przedstawiono w poniższej tabeli.

Wzór kwasu użytego do identyfikacji	Zmiany zaobserwowane w probówkach
Wzór kwasu użytego do identyfikacji	I	II	III
HNO₂	pojawiły się pęcherzyki bezbarwnego gazu	pojawiły się pęcherzyki bezbarwnego gazu	nie zaobserwowano zmian
HNO₃	nie zaobserwowano zmian	zawartość probówki zabarwiła się na żółto	zawartość probówki zabarwiła się na żółto

Na podstawie wyników doświadczenia zidentyfikuj zawartość probówek. Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Następnie napisz nazwę reakcji, której przebieg spowodował powstanie związków o żółtej barwie.

W probówce I znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.).
W probówce II znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.).
Nazwa reakcji: .............

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 2720

Zadanie 27.1. (0–1)
Napisz równanie reakcji waliny z kwasem azotowym(III). Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
...............................

Zadanie 27.2. (0–1)
Pewien aminokwas poddano działaniu kwasu azotowego(III). Produktem organicznym tej przemiany jest kwas 2-hydroksy-3-fenylopropanowy.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) aminokwasu, który poddano reakcji z kwasem azotowym(III).

.............................

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1972

2025 V (f.2023) / Zadanie 28.
W jednej z metod syntezy α-aminokwasów pierwszym etapem jest reakcja kwasu karboksylowego z bromem. W obecności fosforu i w odpowiednich warunkach jeden z atomów wodoru przy atomie węgla α w cząsteczce kwasu jest zastępowany przez atom bromu. W drugim etapie, pod działaniem stężonego wodnego roztworu amoniaku, następuje wymiana atomu bromu na grupę aminową. W efekcie powstaje sól amonowa odpowiedniego aminokwasu.

Przeprowadzono ciąg przemian, w wyniku których z kwasu propanowego (propionowego) powstał związek B.
kwas propanowy związek A związek B

Zadanie 28.1. (0–1)
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji 1. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
………………………

Zadanie 28.2. (0–1)
Związek A reaguje z amoniakiem w stosunku molowym n_A ∶ n_NH3= 1 ∶ 3 (reakcja 2.).
Napisz w formie jonowej równanie reakcji 2.
………………………

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1916

2025 V (f.2023) / Zadanie 27.
Oktopamina jest hormonem występującym w organizmach bezkręgowców. Jej wzór przedstawiono poniżej.

Zadanie 27.3. (0–1)
Próbkę oktopaminy wprowadzono do zakwaszonego roztworu azotanu(III) potasu. W wyniku reakcji wydzielił się bezbarwny, niepalny gaz o masie molowej równej 28 g ∙ mol–1. Otrzymany w warunkach doświadczenia organiczny produkt X opisanej reakcji – wprowadzony do probówki zawierającej świeżo strącony osad wodorotlenku miedzi(II) i nadmiar zasady – spowodował roztworzenie osadu i powstanie klarownego roztworu barwy ciemnoniebieskiej (szafirowej).

Uzupełnij schemat tak, aby powstało w formie jonowej skróconej równanie reakcji, w której otrzymano organiczny produkt X. Napisz wzory brakujących produktów.

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1915

2025 V (f.2023) / Zadanie 27.
Oktopamina jest hormonem występującym w organizmach bezkręgowców. Jej wzór przedstawiono poniżej.

Zadanie 27.1. (0–1)
Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.	Grupy –OH w cząsteczce oktopaminy różnią się zdolnością odłączania protonu.	P	F
2.	Oktopamina może być utleniona do ketonu.	P	F

Zadanie 27.2. (0–1)
We wzorze cząsteczki oktopaminy literami A–C zaznaczono wybrane fragmenty jej struktury.

W temperaturze 25^oC przeprowadzono doświadczenie. Do dwóch probówek zawierających oktopaminę wprowadzono: do jednej rozcieńczony kwas solny, a do drugiej wodny roztwór
chlorku żelaza(III).
Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Rozcieńczony kwas solny uległ reakcji z fragmentem struktury oktopaminy oznaczonym literą (A / B / C).
Fragment struktury oktopaminy oznaczony literą A (uległ / nie uległ) reakcji z chlorkiem żelaza(III).

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1901

2024 V (f.2023) / Informacja do zadań 26.–27.
Przeprowadzono reakcje zgodnie ze schematem:

Zadanie 26. (0–1)
Wpisz do schematu wzory odpowiednich drobin, tak aby powstało równanie reakcji 3. w formie jonowej skróconej. Zastosuj definicję kwasu i zasady Brønsteda.

Zadanie 27. (0–1)
Organiczny związek otrzymany w reakcji 3. zmieszano z bromem (w stosunku molowym 1 : 1) i poddano reakcji w obecności światła.
Narysuj wzór półstrukturalny lub uproszczony organicznego produktu opisanej reakcji i uzupełnij zdanie. Wybierz i zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych
w nawiasie.

Wzór produktu reakcji: .................................................

Opisana przemiana (jest / nie jest) reakcją utlenienia-redukcji.

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1902

2024 V (f.2023) / Zadanie 28. (0–2)
Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane na poniższym rysunku:

Uzupełnij poniższe schematy, tak aby powstały wzory półstrukturalne (grupowe) fenyloalaniny w postaci, w której ten aminokwas będzie występował w dominującej formie w roztworze w każdej probówce.

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 3690

2023 V (f.2023) / Informacja do zadań 4.–5.
Ze względu na zdolność atomów węgla do łączenia się w łańcuchy ten pierwiastek tworzy z tlenem nie tylko związki takie jak CO i CO₂, lecz także mniej typowe połączenia. Jednym z nich jest ditlenek triwęgla o wzorze sumarycznym C₃O₂. Cząsteczka tego związku ma budowę liniową, atomami wewnętrznymi są w niej atomy węgla, a skrajnymi – atomy tlenu. Ditlenek triwęgla reaguje zarówno z wodą, jak i z amoniakiem. W każdej z tych reakcji powstaje jeden produkt. W reakcji z wodą tworzy się kwas dikarboksylowy, a w reakcji z amoniakiem – diamid tego kwasu.
^{Na podstawie: J.E. House, Inorganic Chemistry, Elsevier, 2008.}
Zadanie 5. (0–2)
Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) produktów opisanych reakcji ditlenku triwęgla z wodą i amoniakiem.

Wzór półstrukturalny produktu reakcji C₃O₂

z wodą

z amoniakiem

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Powrót