Powrót

Zadania maturalne z chemii – cukry – liceum

Cukry to jeden z tych działów chemii organicznej, który potrafi zaskoczyć: z jednej strony proste wzory, z drugiej – cała ukryta gra konfiguracji, anomerów, projekcji Fischera i Hawortha, reakcji charakterystycznych i subtelnych różnic między aldozami a ketozami. Zestaw Cukry zbiera zadania maturalne z kilku lat dotyczące monosacharydów w warunkach laboratoryjnych. Znajdziesz tu zarówno klasyczne reakcje glukozy z Cu(OH)₂, jak i bardziej zaawansowane zagadnienia: degradację Ruffa, analizę chiralności, rozpoznawanie pentoz i heksoz, a także interpretację zdjęć z doświadczeń – dokładnie w takim stylu, w jakim CKE lubi zaskakiwać maturzystów.

W zadaniach pojawiają się tematy, które często wyszukują uczniowie: „jak rozpoznać anomery α i β”, „cukry redukujące – przykłady”, „projekcja Fischera krok po kroku” czy „degradacja Ruffa wyjaśnienie”. To świetna okazja, by przećwiczyć analizę stereochemii, zrozumieć, skąd biorą się różnice w reaktywności i nauczyć się patrzeć na cukry nie jak na schematy, ale jak na cząsteczki, które reagują, zmieniają się i opowiadają swoją historię.

Chcesz zobaczyć pełne rozwiązania krok po kroku?

Uzyskaj dostęp do 1138 zadań z chemii i ucz się skutecznie.

Odblokuj pełną treść

Dołącz do setek uczniów przygotowujących się do sprawdzianów i matury.

Poniżej znajdziesz przykładowe zadania z działu Cukry (od 2023r). Pełny zbiór zawiera 1138 z chemii rozszerzonej.

Zadanie ID: 1973

2025 V (f.2023) / Zadanie 29. (0–1)
Poniżej przedstawiono wzory czterech monosacharydów oznaczonych numerami 1–4.

Uzupełnij tabelę. Napisz w drugiej kolumnie tabeli numery wszystkich monosacharydów spełniających warunki określone w pierwszej kolumnie.

Warunek	Numerymonosacharydów
Jest pentozą.
Stanowią parę anomerów.

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 2731

2025 VI (f.2023) Zadanie 29.
Erytrytol jest naturalnym związkiem organicznym stosowanym jako substancja słodząca (E968). Wzór erytrytolu w projekcji Fischera podano poniżej.

Utlenienie grupy –OH przy pierwszym atomie węgla w cząsteczce erytrytolu prowadzi do powstania cząsteczki monosacharydu o nazwie D-erytroza.

Zadanie 29.1. (0–1)
Rozstrzygnij, czy cząsteczka erytrytolu jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: ...............................
Uzasadnienie: ...................................

Zadanie 29.2. (0–1)
Napisz wzór – w projekcji Fischera – formy łańcuchowej D-erytrozy, czyli produktu utlenienia grupy –OH przy pierwszym atomie węgla w cząsteczce erytrytolu.

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 3716

2023 V (f.2023) / Zadanie 32. (0–2)

Przygotowano zalkalizowaną zawiesinę wodorotlenku miedzi(II). Wygląd zawartości probówki przedstawiono na zdjęciu obok.Wykonano doświadczenie: do probówki zawierającej otrzymany odczynnik wprowadzono wodny roztwór glukozy i wymieszano zawartość naczynia (I etap). Następnie probówkę ogrzano (II etap).

Na poniższych zdjęciach przedstawiono wygląd zawartości probówki po każdym z dwóch etapów doświadczenia.

Na podstawie wyniku I etapu doświadczenia sformułuj i napisz wniosek dotyczący budowy cząsteczki glukozy, a na podstawie wyniku II etapu doświadczenia – wniosek dotyczący właściwości tego monosacharydu.
Wniosek dotyczący budowy cząsteczki glukozy:
...........................................................................
Wniosek dotyczący właściwości glukozy:
...........................................................................

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1903

2024 V (f.2023) / Informacja do zadań 29.–30.
Degradacja Ruffa to dwuetapowa reakcja, która pozwala na skrócenie łańcucha cząsteczki aldozy o jeden atom węgla. Pierwszy etap procesu to utlenienie aldozy do kwasu aldonowego za pomocą wody bromowej. W drugim etapie kwas aldonowy jest utleniany nadtlenkiem wodoru w obecności siarczanu(VI) żelaza(III), co prowadzi do otrzymania aldozy o krótszym łańcuchu węglowym i tlenku węgla(IV).
^{Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2011.}
Poniżej przedstawiono schemat degradacji Ruffa, w której D-glukoza przekształca się w D-arabinozę:

Zadanie 29. (0–1)
Rozstrzygnij, czy degradacja Ruffa D-mannozy prowadzi do otrzymania tej samej aldopentozy, co degradacja Ruffa D-glukozy. Odpowiedź uzasadnij. W uzasadnieniu porównaj budowę cząsteczek obu aldoheksoz.
Wzór D-mannozy:

Rozstrzygnięcie: ……………………………
Uzasadnienie: ...……………………………

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1951

2024 V (f.2023) / Informacja do zadań 29.–30.
Degradacja Ruffa to dwuetapowa reakcja, która pozwala na skrócenie łańcucha cząsteczki aldozy o jeden atom węgla. Pierwszy etap procesu to utlenienie aldozy do kwasu aldonowego za pomocą wody bromowej. W drugim etapie kwas aldonowy jest utleniany nadtlenkiem wodoru w obecności siarczanu(VI) żelaza(III), co prowadzi do otrzymania aldozy o krótszym łańcuchu węglowym i tlenku węgla(IV).
^{Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2011.}
Poniżej przedstawiono schemat degradacji Ruffa, w której D-glukoza przekształca się w D-arabinozę:

Zadanie 30. (0–1)
Degradacji Ruffa poddano jeden ze związków, których wzory przedstawiono poniżej.Powstały cukier utleniono kwasem azotowym(V) i otrzymano związek, którego cząsteczki są achiralne – kwas mezo-winowy.

Wybierz cukier, którego użyto do przeprowadzenia opisanego doświadczenia, i napisz nazwę tego cukru.
……………………

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 3717

2023 V (f.2023) / Informacja do zadań 33.–34.
Poniżej przedstawiono wzory ilustrujące budowę pary monosacharydów.
monosacharydy szereg konfiguracyjny D
Zadanie 33. (0–1)
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. Oba monosacharydy należą do szeregu konfiguracyjnego D. P F
2. Oba monosacharydy należą do grupy ketoheksoz. P F

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 3718

2023 V (f.2023) / Informacja do zadań 33.–34.
Poniżej przedstawiono wzory ilustrujące budowę pary monosacharydów.
monosacharydy szereg konfiguracyjny D
Zadanie 34. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Przedstawione monosacharydy są względem siebie

A. diastereoizomerami,	ponieważ ich cząsteczki różnią się	1.konfiguracją przy niektórych asymetrycznych atomach węgla.
		2. liczbą asymetrycznych atomów węgla.
B. enancjomerami,		3. konfiguracją przy wszystkich asymetrycznych atomach węgla.

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 3792

2023 VI (f.2023) / Zadanie 35. (0–1)
Poniższe wzory ilustrują budowę dwóch monosacharydów:

Przeprowadzono dwuetapowe doświadczenie. W pierwszym etapie do probówek zawierających oddzielnie wodne roztwory monosacharydów dodano wodny roztwór siarczanu(VI) miedzi(II), a następnie – nadmiar wodnego roztworu wodorotlenku sodu. Zawartości probówek dokładnie wymieszano. W drugim etapie doświadczenia zawartości obu probówek ogrzano.
Na fotografiach pokazano wygląd zawartości dwóch probówek (A–B).

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.	Cząsteczki obu monosacharydów mają w swojej strukturze więcej niż jedną grupę wodorotlenową i w reakcji z Cu(OH)₂ tworzą klarowne roztwory przedstawione na fotografii B.	P	F
2.	Opisane monosacharydy w roztworze o odczynie zasadowym odznaczają się właściwościami redukującymi, więc po drugim etapie doświadczenia w obu probówkach powstają mieszaniny, których wygląd przedstawiono na fotografii A.	P	F

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 4036

2024 XII Test diagnostyczny (f.2023) / Zadanie 31.
Poniżej przedstawiono – w projekcji Hawortha – wzór pewnej formy tagatozy.

Zadanie 31.1. (0–1)
Zaznacz prawidłową nazwę przedstawionej formy D-tagatozy.
α-D-tagatopiranoza β-D-tagatopiranoza
α-D-tagatofuranoza β-D-tagatofuranoza

Zadanie 31.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz uzasadnienie 1., 2. albo 3.

Na podstawie przedstawionego wzoru stereochemicznego tagatozy można stwierdzić, że ten cukier jest

A.	aldozą	ponieważ	1.	anomeryczny atom węgla jest związany bezpośrednio z grupą hydroksylową.
A.	aldozą		2.	anomeryczny atom węgla jest związany z grupą –CH₂OH.
B.	ketozą		3.	w skład pierścienia wchodzi pięć atomów.

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Powrót