Powrót

Zadania maturalne z chemii – Budowa cząsteczek, oddziaływania – liceum

Zrozumienie budowy cząsteczek oraz oddziaływań międzycząsteczkowych to kluczowy element chemii, który bezpośrednio wpływa na właściwości substancji i ich zachowanie w różnych warunkach. Pracując z poniższymi zadaniami maturalnymi z chemii dotyczącymi budowy cząsteczek, hybrydyzacji, geometrii VSEPR i oddziaływań międzycząsteczkowych, uczeń uczy się analizować struktury elektronowe, przewidywać kształty cząsteczek, rozpoznawać typy kryształów oraz interpretować wpływ energii sieciowej na właściwości fizyczne związków. To właśnie te zagadnienia regularnie pojawiają się w arkuszach maturalnych od 2023 roku.

Zestaw obejmuje typowe zadania, takie jak: „jak określić hybrydyzację atomu centralnego?”, „jak rozpoznać kształt cząsteczki na podstawie liczby przestrzennej?”, „jak odróżnić kryształy jonowe, kowalencyjne i molekularne?”, „dlaczego energia sieciowa wpływa na temperaturę topnienia?”, czy „z czego wynika zdolność cząsteczek do tworzenia dimerów?”. Dzięki temu uczeń nie tylko utrwala teorię, ale przede wszystkim uczy się praktycznego jej zastosowania w analizie struktur chemicznych.

Regularna praca z zadaniami z działu Budowa cząsteczek i oddziaływania – matura rozszerzona pozwala zbudować pewność w rozwiązywaniu zadań obliczeniowych i opisowych, a także zrozumieć zależności między strukturą a właściwościami substancji.

Chcesz zobaczyć pełne rozwiązania krok po kroku?

Uzyskaj dostęp do 1136 zadań z chemii i ucz się skutecznie.

Odblokuj pełną treść

Dołącz do setek uczniów przygotowujących się do sprawdzianów i matury.

Poniżej znajdziesz przykładowe zadania z działu Budowa cząsteczek, oddziaływania (2019-2022 r.). Pełny zbiór zawiera 1136 z chemii rozszerzonej.

Zadanie ID: 3056

2021 V. / Informacja do zadań 2.–4.
Atomy fluorowców wykazują wyraźną tendencję do przyjęcia dodatkowego elektronu i przejścia w jon X^– lub też – gdy różnica elektroujemności fluorowca i łączącego się z nim
pierwiastka jest mała – do utworzenia wiązania kowalencyjnego. W szczególnych warunkach może nastąpić oderwanie elektronu od obojętnego atomu fluorowca i utworzenie jonu X⁺.
^{Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.}

Zadanie 2. (0–1)
Uzupełnij poniższy schemat tak, aby przedstawiał on graficzny zapis konfiguracji elektronowej kationu bromoniowego Br⁺ (stan podstawowy). W tym zapisie uwzględnij
numery powłok i symbole podpowłok.

maturalne arkusze chemia 2021

Zadanie 3. (0–1)
Spośród wymienionych poniżej substancji wybierz te, w skład których wchodzą jony Cl^–. Podkreśl wzory wybranych związków.

HCl _(g) KCl _(s) CH₃Cl _(g) CH₃NH₃Cl _(s) NaClO _(s) CaCl₂·6H₂O _(s)

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 3092

2020 IV Próbny / Zadanie 5.
Cząsteczka trichlorku fosforu o wzorze PCl₃ ma budowę przestrzenną podobną do struktury cząsteczki amoniaku.

Zadanie 5.1. (0–1)
Określ charakter wiązania chemicznego (wiązanie kowalencyjne niespolaryzowane, kowalencyjne spolaryzowane) w cząsteczce trichlorku fosforu i napisz wzór elektronowy tej cząsteczki. Zaznacz kreskami wiążące i wolne pary elektronowe.

Charakter wiązania: ...............................
Wzór elektronowy: .................................

Zadanie 5.2. (0–1)
Uzupełnij poniższe zdania – wybierz i podkreśl jedno właściwe określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

Orbitalom walencyjnym atomu centralnego w cząsteczce trichlorku fosforu przypisuje się hybrydyzację typu (sp / sp² / sp³). Atom centralny (nie stanowi bieguna elektrycznego / stanowi biegun elektryczny dodatni / stanowi biegun elektryczny ujemny) w tej cząsteczce.

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 88

2019 N / Zadanie 1. (0–1)
Dwa pierwiastki oznaczono umownie literami X i Z. Dwuujemny jon pierwiastka Z ma konfigurację elektronową 1s²2s²2p⁶3s²3p⁶ w stanie podstawowym. Pierwiastki X i Z tworzą związek XZ₂, w którym stosunek masowy pierwiastka X do pierwiastka Z jest równy 3 : 16. Cząsteczka tego związku ma budowę liniową.

Napisz wzór sumaryczny związku opisanego w informacji, zastępując umowne oznaczenia X i Z symbolami pierwiastków. Podaj typ hybrydyzacji (sp, sp², sp³) orbitali walencyjnych atomu pierwiastka X tworzącego związek XZ₂ oraz napisz liczbę wiązań typu σ i liczbę wiązań typu π występujących w cząsteczce opisanego związku chemicznego.

Wzór sumaryczny: ...................................... Typ hybrydyzacji: ......................................
Liczba wiązań typu σ: ................................. Liczba wiązań typu π: ................................

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 90

2019 N / Zadanie 3. (0–1)
Uzupełnij poniższe zdania dotyczące czterech różnych rodzajów kryształów. Wybierz i zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

W kryształach metalicznych sieć krystaliczna zbudowana jest z (atomów / cząsteczek / kationów i anionów / kationów metali) otoczonych chmurą zdelokalizowanych elektronów.
Elementami, z których zbudowana jest sieć krystaliczna tlenku wapnia, są (atomy / cząsteczki / kationy i aniony).
W kryształach molekularnych dominują oddziaływania międzycząsteczkowe, a w kryształach kowalencyjnych atomy tworzące sieć krystaliczną połączone są wiązaniami kowalencyjnymi. Przykładem kryształu molekularnego jest kryształ (chlorku sodu / sacharozy / wapnia), a przykładem kryształu kowalencyjnego – kryształ (diamentu / jodu / węglanu wapnia).

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1317

2019 VI N / Zadanie 2. (0–1)
Ustal i wpisz do tabeli, jaki rodzaj wiązania (kowalencyjne niespolaryzowane, kowalencyjne spolaryzowane, jonowe) występuje w cząsteczce NH₃. Następnie przyporządkuj dwóm związkom: LiH i PH₃, wartości ich temperatury topnienia: 692 °C, –134 °C (pod ciśnieniem 1013 hPa).
^{Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2003.}

	LiH	NH₃	PH₃
Rodzaj wiązania	jonowe	.................	kowalencyjne niespolaryzowane
Temp. topnienia, °C	.................	−78	.......................

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1490

2020 N / Zadanie 2. (0–1)
Wpisz do tabeli temperaturę wrzenia wymienionych substancji (H₂, CaCl₂, HCl) pod ciśnieniem atmosferycznym. Wartości temperatury wrzenia wybierz spośród
następujących: –253 °C, –85 °C, 100 °C, 1935 °C.

Substancja	wodór, H₂	chlorek wapnia, CaCl₂	chlorowodór, HCl
Temperatura wrzenia, °C

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1495

2020 N / Zadanie 4.
Ciała stałe można podzielić na krystaliczne i bezpostaciowe. Kryształy klasyfikuje się ze względu na rodzaj oddziaływań między tworzącymi je drobinami. Wyróżnia się kryształy metaliczne, jonowe, kowalencyjne i molekularne.
^{Na podstawie: K. Pigoń, Z. Ruziewicz, Chemia fizyczna. Fizykochemia molekularna, Warszawa 2005.}

Zadanie 4.1. (0–1)
Poniżej wymieniono nazwy siedmiu substancji tworzących kryształy w stałym stanie skupienia.
chlorek sodu • glin • glukoza • jod • sód • tlenek magnezu • wodorotlenek sodu

Spośród wymienionych substancji wybierz wszystkie te, które tworzą kryształy jonowe, oraz wszystkie te, które tworzą kryształy metaliczne. Wpisz ich nazwy we właściwe miejsce w tabeli.

Kryształy
jonowe	metaliczne
....................	....................

Zadanie 4.2. (0–1)
Uzupełnij poniższe zdania. W odpowiedzi uwzględnij rodzaj nośników ładunku.

W kryształach metalicznych nośnikami ładunku są ...................... , dlatego metale przewodzą prąd elektryczny w stałym stanie skupienia.
Związki jonowe po stopieniu przewodzą prąd elektryczny, ponieważ .....................................................

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1496

2020 N / Informacja do zadań 5.–7.
Fosgen to trujący związek o wzorze COCl₂. Jego temperatura topnienia jest równa –118 °C, a temperatura wrzenia wynosi 8 °C (pod ciśnieniem 1000 hPa). Fosgen reaguje z wodą i ulega hydrolizie, której produktami są tlenek węgla(IV) i chlorowodór.
^{Na podstawie: P. Mastalerz, Chemia organiczna, Warszawa 1986.}

Zadanie 5. (0–1)
Uzupełnij informacje dotyczące struktury elektronowej cząsteczki fosgenu. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Orbitalom walencyjnym atomu węgla przypisuje się hybrydyzację (sp / sp² / sp³). Orientacja przestrzenna tych orbitali powoduje, że cząsteczka fosgenu (jest / nie jest) płaska. Wiązanie π w tej cząsteczce tworzą orbital walencyjny (s / p / zhybrydyzowany) atomu węgla i orbital walencyjny p atomu tlenu.

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1750

2020 S / Zadanie 5. (1 pkt)
Atomy węgla w krysztale grafitu układają się w płaskie, równoległe warstwy. Każdy atom węgla w warstwie jest połączony z trzema sąsiednimi atomami węgla, w wyniku czego tworzy się płaska struktura przypominająca plaster miodu. Odległość między dwoma sąsiednimi atomami węgla w warstwie jest równa 0,142 nm, a więc tyle, ile wynosi długość wiązania węgiel – węgiel w pierścieniu aromatycznym, natomiast odległość między sąsiednimi warstwami grafitu jest równa 0,335 nm. Fragment struktury krystalicznej grafitu przedstawiono na poniższym rysunku.
grafit struktura
^{Na podstawie: K. Pigoń, Z. Ruziewicz, Chemia fizyczna. Fizykochemia molekularna, Warszawa 2005, oraz K.M. Pazdro, Podstawy chemii dla kandydatów na wyższe uczelnie, Warszawa 1993.}

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeżeli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1. Orbitalom walencyjnym atomów węgla w krysztale grafitu przypisuje się hybrydyzację typu sp³.	P F
2. W krysztale grafitu oddziaływania między warstwami są oddziaływaniami międzycząsteczkowymi – słabszymi od wiązań kowalencyjnych.	P F
3. Grafit przewodzi prąd elektryczny, ponieważ w obrębie danej warstwy istnieją zdelokalizowane wiązania π, których elektrony mogą przemieszczać się w polu elektrycznym.	P F

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Zadanie ID: 1751

2020 S / Zadanie 6. (1 pkt)
Uzupełnij tabelę – wpisz liczbę wiązań σ, wiązań π oraz wolnych par elektronowych w cząsteczce cyjanowodoru o wzorze HCN.

Liczba
wiązań σ	wiązań π	wolnych par elektronowych

Rozwiązanie tylko dla zalogowanych

Powrót